ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ – Η ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΕΛΛΕΙΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΟΧΗΣ – ΥΠΕΡΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΔΕΠΥ) ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΥΣ

Η ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΕΛΛΕΙΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΟΧΗΣ

Από τη Δανάη Μπουζούρα ( Ψυχολόγος )

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας κατά DSM-IV (Attention Deficit Hyperactivity Disorder, ADHD) ή Υπερκινητική Διαταραχή(Hyperkinetic Disorder, HD) κατά ICD-10, είναι μια συνήθης συμπεριφορική διαταραχή της παιδικής ηλικίας και χαρακτηρίζεται από ακατάλληλη για την ηλικία Απροσεξία, Υπερκινητικότητα και Παρορμητικότητα. Τα διαγνωστικά κριτήρια της ΔΕΠΥ στα δύο ταξινομικά συστήματα, DSM-IV και ICD-10 αντανακλούν τα γνωστικά ελλείμματα που συνδέονται με ακατάλληλη και διασπαστική συμπεριφορά, όπως διαταρακτική συμπεριφορά στην τάξη, παρορμητικές απαντήσεις και πράξεις που μπορεί να βάλουν το παιδί σε κίνδυνο.

Διαγνωστικά κριτήρια για τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας κατά DSM-IV
Έξι (ή περισσότερα) από τα παρακάτω συμπτώματα απροσεξίας ή υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας παρόντα τους τελευταίους 6 μήνες σε βαθμό δυσπροσαρμοστικό και μη αναμενόμενο από το αναπτυξιακό επίπεδο του παιδιού. Τα συμπτώματα πρέπει να είναι παρόντα πριν την ηλικία των 7 ετών.

Απροσεξία
1. Συχνά αποτυγχάνει να επικεντρώσει την προσοχή σε λεπτομέρειες ή κάνει λάθη απροσεξίας στις σχολικές εργασίες, τη δουλειά ή άλλες δραστηριότητες
2. Συχνά δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή του στα καθήκοντά του ή στο παιχνίδι
3. Συχνά φαίνεται να μην ακούει όταν του μιλούν
4. Συχνά δεν ακολουθεί μέχρι τέλους οδηγίες και αποτυγχάνει να ολοκληρώσει σχολικές εργασίες, δουλειές που του ανατίθενται ή καθήκοντα στον χώρο εργασίας (χωρίς να οφείλεται σε εναντιωματική συμπεριφορά ή αδυναμία κατανόησης των οδηγιών)
5. Συχνά δυσκολεύεται να οργανώσει δουλειές και δραστηριότητες
6. Συχνά αποφεύγει ή αποστρέφεται ή είναι απρόθυμος να εμπλακεί σε δουλειές που απαιτούν αδιάπτωτη πνευματική προσπάθεια (όπως σχολική εργασία ή προπαρασκευή των μαθημάτων στο σπίτι)
7. Συχνά χάνει αντικείμενα απαραίτητα για δουλειές ή δραστηριότητες (π.χ. παιχνίδια, μολύβια, βιβλία, εργασίες που έχουν δοθεί για το σπίτι)
8. Συχνά η προσοχή του διασπάται εύκολα από εξωτερικά ερεθίσματα
9. Συχνά ξεχνά καθημερινές δραστηριότητες

Υπερκινητικότητα
1. Συχνά κινεί τα χέρια ή τα πόδια ή στριφογυρίζει στη θέση του
2. Συχνά αφήνει τη θέση του στην τάξη ή σε άλλες περιστάσεις, στις οποίες αναμένεται ότι θα παραμείνει καθισμένος
3. Συχνά τρέχει εδώ κι εκεί και σκαρφαλώνει με τρόπο υπερβολικό σε περιστάσεις οι οποίες δεν προσφέρονται για ανάλογες δραστηριότητες (στους εφήβους και τους ενήλικες μπορεί να περιορίζεται σε υποκειμενικά αισθήματα κινητικής ανησυχίας)
4. Συχνά δυσκολεύεται να παίζει ή να συμμετέχει σε δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου ήσυχα
5. Συχνά κάνει θορύβους κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού ή δεν μπορεί να συμμετέχει ήσυχα στις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου
6. Συχνά είναι διαρκώς σε κίνηση και συχνά ενεργεί σαν να «κινείται με μηχανή»
7. Επιδεικνύει ένα σταθερό μοντέλο υπερβολικής κινητικής δραστηριότητας το οποίο δεν τροποποιείται ουσιαστικά ανάλογα με τις κοινωνικές συνθήκες ή απαιτήσεις
8. Συχνά μιλάει υπερβολικά

Παρορμητικότητα
1. Συχνά απαντά απερίσκεπτα πριν ολοκληρωθεί η ερώτηση
2. Συχνά δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του
3. Συχνά διακόπτει ή ενοχλεί με την παρουσία του/της τους άλλους (π.χ. παρεμβαίνει σε συζητήσεις ή παιχνίδια)
4. Συχνά μιλάει υπερβολικά, δυσανάλογα με την απαίτηση του κοινωνικού πλαισίου

Ως κύρια προβλήματα της ΔΕΠΥ θεωρούνται η απορύθμιση της συμπεριφοράς, τα ελλείμματα στις εκτελεστικές λειτουργίες, κυρίως στον ανασταλτικό έλεγχο (inhibitory control) και την ενεργό μνήμη (working memory), καθώς και η καθυστέρηση της αποστροφής (delay aversion), δηλαδή η συμπεριφορική τάση αυτών των ατόμων να δείχνουν προτίμηση σε μικρότερες άμεσες αμοιβές έναντι μεγαλύτερων αμοιβών που καθυστερούν. Η ΔΕΠΥ έχει επιπτώσεις στη γνωστική, οικογενειακή, κοινωνική, συναισθηματική, συμπεριφορική και ακαδημαϊκή ζωή του ατόμου.

Η συμπτωματολογία της ΔΕΠΥ στις διάφορες αναπτυξιακές φάσεις
Η συμπτωματολογία στη ΔΕΠΥ ποικίλει ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο του ατόμου. Στην προσχολική ηλικία (3–5 ετών) τα παιδιά με ΔΕΠΥ δεν μπορούν να παίξουν ήσυχα, εμφανίζουν δυσκολίες σε δραστηριότητες που απαιτούν προσοχή και στη συνεργασία με άλλα παιδιά. Επιπλέον, έχουν την τάση να μη συμμορφώνονται στις απαιτήσεις των ενηλίκων και εμφανίζουν λιγότερες κοινωνικές δεξιότητες σε σχέση με τους συνομηλίκους τους. Στην προσχολική ηλικία είναι προβληματική η εφαρμογή των κριτηρίων της ΔΕΠΥ διότι είναι δύσκολο να χαρακτηριστεί η συμπεριφορά ενός παιδιού ως υπερκινητική/απρόσεκτη–παρορμητική, καθώς σχεδόν όλα τα παιδιά αυτής της ηλικίας είναι σε έναν βαθμό απρόσεκτα και υπερκινητικά. Επίσης, σπάνια τα παιδιά της ηλικίας αυτής βρίσκονται σε καταστάσεις που απαιτείται διατήρηση της προσοχής. Στη σχολική ηλικία συνεχίζονται οι συγκρούσεις με τους συνομηλίκους, εμφανίζουν δυσκολίες στην οργάνωση των σχολικών εργασιών και μειωμένη σχολική επίδοση, ακόμη και τα παιδιά με φυσιολογική νοημοσύνη. Συχνά έχουν δυσκολίες στις καθημερινές δραστηριότητες, όπως στην τακτοποίηση του προσωπικού τους χώρου και την προσωπική υγιεινή. Επιπλέον, τα παιδιά αυτής της ηλικίας συχνά έχουν συνοδά προβλήματα, αυξημένο κίνδυνο ατυχημάτων, δυσκολίες με τον ύπνο, εναντιωματική συμπεριφορά και ενούρηση. Στην εφηβεία περίπου το 85% των παιδιών με ΔΕΠΥ συνεχίζουν να έχουν συμπτώματα. Μπορεί να υπάρχει μείωση της υπερδραστηριότητας, η οποία συχνά είναι πολύ έντονη στα μικρότερα παιδιά, αλλά η απροσεξία, η παρορμητικότητα και η εσωτερική ανησυχία παραμένουν σοβαρές δυσκολίες.Οι έφηβοι συνεχίζουν να εμφανίζουν δυσκολίες στην ολοκλήρωση των σχολικών εργασιών, με αποτέλεσμα τη μειωμένη σχολική επίδοση. Επίσης, αναφέρονται περισσότερες συγκρούσεις με τους γονείς τους και πτωχές κοινωνικές δεξιότητες. Οι έφηβοι με ΔΕΠΥ είναι συνήθως ανώριμοι και εμπλέκονται σε δραστηριότητες υψηλού κινδύνου, όπως ριψοκίνδυνη οδήγηση, κάπνισμα, σεξουαλικές επαφές χωρίς προφυλάξεις, χρήση χασίς.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Κουμούλα Α. Η εξέλιξη της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)στον χρόνο. Ψυχιατρική 2012, 23:Π49–Π59
2. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 4th ed. American Psychiatric Association, Washington, DC, 1994
3. World Health Organization. International Statistical Classification of Diseases (ICD-10). WHO, Geneva, 1993
4. Rutter M, Kim-Cohen J, Maughan B. Continuities and discontinuities in psychopathology between childhood and adult life.J Child Psychol Psychiatry 2006, 47:276–295
5. Sonuga-Barke E. Psychological heterogeneity in AD/HD. A dual pathway of cognition and performance. Behav Brain Res 2002,130:29–36
6. Alessandri SM. Attention, play, and social behavior in ADHD preschoolers. J Abnorm Child Psychol 1992, 20:289–302
7. DuPaul GJ, McGoey KE, Eckert TL, VanBrakle J. Preschool children with attention deficit/hyperactivity disorder: impairments in behavioral, social, and school functioning, J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 2001, 40:508–515
8. Weiss MD, Salpekar J. Sleep problems in the child with attention deficit hyperactivity disorder: defining aetiology and appropriate treatments. CNS Drugs 2010, 24:811–828
9. Biederman J, Faraone S, Milberger S, Curtis S, Chen L, Mars A. et al. Predictors of persistence and remission of ADHD into adolescence: results from a four-year prospective follow-up study. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 1996, 35:343–351
10. Mannuzza S, Klein RG, Konig PH, Giampino TL. Hyperactive boys almost grown up. IV. Criminality and its relationship topsychiatric status. Arch Gen Psychiatry 1989, 46:1073–1079
11. Edwards G, Barkley RA, Laneri M, Fletcher K, Metevia L. Parentadolescent conflict in teenagers with ADHD and ODD. J Abnorm Child Psychol 2001, 29:557–572

Be first to comment